Depardieu als Rus: maakt het iets uit?

Afgelopen zondag kreeg Gérard Depardieu van President Poetin een Russisch paspoort uitgereikt. De pers heeft de afgelopen maanden al uitgebreid gerapporteerd over de achtergrond hiervan: de voorgenomen invoering van een ‘rijkentax’ door de regering-Hollande en de wens van Depardieu om daaraan te ontkomen. Het oorspronkelijke wetsvoorstel – dat beoogt een tarief van 75% in te voeren op een inkomen van boven de één miljoen euro – is inmiddels door de Conseil Constitutionnel afgeschoten wegens ongerechtvaardigde ongelijkheid tussen verschillende groepen belastingplichtigen met een hoog inkomen, maar inmiddels wordt gewerkt aan een nieuwe versie. Anders dan sommige media melden is de Franse rijkenbelasting dus zeker niet van de baan.

De praktisch interessante vraag is natuurlijk in hoeverre de keuze voor het Russisch staatsburgerschap Depardieu gaat helpen in zijn pogingen om aan het hoge Franse tarief te ontkomen. De Franse vermogensbelasting geldt voor inwoners van Frankrijk en het enkele kiezen voor de Russische nationaliteit zal hem dus niet zo veel helpen. Beter is om gewoon te verhuizen naar Rusland. Deelrepubliek Mordovië schonk hem al een appartement in Saransk. Nog beter is het als Depardieu ook in Rusland gaat werken. Mordovië vroeg hem al om minister van cultuur te worden.

Intussen roept de hele affaire een fundamentele vraag op: wat moet het belang zijn van nationaliteit voor het toekennen van rechtsgevolgen? In de hoogtijdagen van de natiestaat werd nationaliteit beschouwd als een belangrijk criterium, maar naarmate de wereld verder globaliseert en een toenemend aantal mensen grensoverschrijdende activiteiten verricht, is dat in steeds mindere mate het geval. Rechtsgevolgen (zoals het betalen van belasting, de toepasselijkheid van sociale wetgeving, consumentenbescherming, de mogelijkheid een kind te adopteren, etc.) kunnen met name voortvloeien uit nationaliteit, woonplaats, de plaats waar arbeid wordt verricht en een expliciete keuze voor een bepaald rechtsstelsel. Mijns inziens mag nationaliteit als aanknopingspunt daarbij nog slechts een beperkte rol vervullen en dient het belang van rechtskeuze juist toe te nemen. In elk geval zou de wetgever bij elke nieuw wetsvoorstel meer dan nu het geval is moeten nadenken over dat aanknopingspunt.