Een ‘justice scorebord’: naar Europese ranking van rechtssystemen

Onlangs heeft Europees Commissaris Viviane Reding het initiatief genomen voor een Europees ‘justice scoreboard.’ Dit scoreboard zal jaarlijks het gehalte aan ‘rule of law’ in de Europese lidstaten moeten gaan meten om zo een beter beeld te krijgen van de ‘strength, efficiency and reliability’ van elke EU-lidstaat. Dit plan is duidelijk ingegeven door zorgen van de Europese Commissie over naleving van een aantal fundamentele beginselen van de rechtsstaat in Hongarije (dat een relatief groot aantal schendingen van Europees recht kent) en Roemenië (waar het Constitutionele Hof onder zware politieke druk staat).

Dit is een goed initiatief. Ranking van jurisdicties kan een zeer efficiënte manier zijn om peer pressure uit te oefenen: landen die laag scoren worden gestimuleerd om het beter te doen in de ranking van het volgende jaar. Het grote probleem is echter om een algemeen aanvaarde manier te vinden om de ranking uit te voeren. Algemeen bekend is dat de rankings door de World Bank en zoals uitgevoerd in het World Justice Project beide heftig zijn bekritiseerd vanuit methodologisch standpunt. Dit kan Europa beter.

Indien de Europese Unie begint met het ranken van rechtssystemen, zou dit niet overigens beperkt moeten zijn tot vragen van rechtsstatelijkheid. Het classificeren van nationale stelsels van burgerlijk recht en strafrecht kan ook een zeer nuttige exercitie zijn. Ik heb nooit goed begrepen waarom de nadruk die de Europese Commissie legt op het voltooien van de Europese gemeenschappelijke markt moet leiden tot zoveel mogelijk uniforme regels in plaats van tot een onderzoek naar welk vertrouwd nationaal rechtssysteem de belangen van de interne markt het beste behartigt. Als dat is vastgesteld bestaat de volgende stap in het toestaan dat partijen zoveel mogelijk voor dat rechtsstelsel kunnen kiezen. Zo is ranking niet alleen een exercitie die vooral nuttig is voor officiële instituties zoals de EU en de lidstaten, maar leidt die ook direct tot nuttige resultaten voor de Europese burger.